Absolwent szkoły
Ostatecznie absolwent szkoły może korzystać z innych źródeł wiedzy tylko w takim zakresie, w jakim przygotowała go do tego szkoła. Proces nauczania w szkole musi więc być ciągle w centrum uwagi. Ale równocześnie trzeba sobie zdać sprawę z tego, że zwłaszcza w procesach wychowania wpływ instytucji, grup, środków oddziaływania pozaszkolnych stale wzrasta, że szkoła staje się coraz bardziej zależna od procesów zachodzących poza nią. Proces wychowania jako działalności intencjonalnej kształtującej celowo osobowość wychowanka według przyjętego ideału wychowawczego, dokonuje się więc nie tylko w szkole, ale także w rodzinie, organizacjach młodzieżowych, organizacjach społeczno-politycznych, w zakładzie pracy, a ponadto każdy obywatel w toku całego życia, przystosowując się i biorąc udział w działaniach i życiu różnych form aktywności społecznej, w różnych instytucjach, grupach i zbiorowościach, uczy się, podlega wpływom, które mogą poważnie modyfikować rezultaty celowego wychowania.