Ideał chrześcijaństwa
Natomiast ideał chrześcijaństwa, uczący pokory i nakazujący uderzonemu w prawy policzek nadstawić lewy, miłować nieprzyjacioły itp., nigdy nie uzyskał powszechnej akceptacji i nie stał się zasadą codziennego postępowania ludzi. Byłbym jednakże skłonny nie przypisywać decydującej roli cechom natury ludzkiej, gdyż literatura etnologiczna podaje liczne przykłady, kiedy ideały wychowawcze zbliżone do chrześcijańskiego rzeczywiście bardzo efektywnie realizowano. Efektywność ta była jednakże wynikiem spełnienia warunku podstawowego: postępując zgodnie z tym ideałem człowiek zdobywał uznanie, wysoki prestiż, stanowiska i sławę. Realizacji ideału chrześcijanina stawała na przeszkodzie codzienna rozbieżność między ideałem a prowadzącymi do sukcesu życiowego zasadami postępowania. Badania prowadzone w Polsce nad absolwentami różnych szkół pozwalają twierdzić, że w wyniku wypaczeń praktyki życia codziennego realizowanie zasad postępowania wpajanego w szkołach nie zawsze prowadzi do sukcesu w pracy zawodowej, że niekiedy zasady osiągania powodzenia i awansu praktycznie zależą od innych czynników niż zasady socjalistycznego ideału wychowawczego.